BİLMEK AĞRISI

Cuma namazı yazısı yazmak niyetiyle başladığım bu yazıda, talibi varsa, samimi bir şekilde içimi dökmeden önce Hacı Bayram Camiide cuma namazına ilişkin gözlemlerini ve tecrübelerini benimle paylaşan kardeşimin affını rica ediyorum, notlarımı ilk fırsatta yazıya dökeceğim. Neden “talibi varsa”? Öyle günler yaşıyoruz ki insanlar birbirinin hatırını sorarken ya “iyi değilim!” derse diye korkuyor. Günlük işlevlerimizi yürüten kılıflarımızın içinde yalnızca bezgin, yorgun, üzgün bir hava balonu olduğunu hepimiz biliyoruz. O kılıflara dokunursak yıkılıverecek suretlerimiz... Biz de devirip kırdıklarımızın ortasında kalıvereceğiz. Kendimizi toparlayamadığımız günlük hayatlarımızda, başkalarının enkazını görmemek için körebe oynuyoruz. Hiç kimse odadaki filden ilk bahseden olmak istemiyor. Bizi bu kayıp hissiyle dolduran, hep birlikte muhatap ve şahit olduğumuz birçok sebebe ek şahsi sebeplerimiz de bulunuyor. 

Çevremizi sardığını hissettiğimiz bu karanlığın arkasında bizim dışımızda siyonist, emperyalist, kapitalist unsurların yanında, İslam’ı iyi anlayamamış, hazmedememiş olmamızın, inandığımız ilkeleri rehber edinememiş oluşumuzun büyük rolü var. Bu ağırlığın gölgesinde geçtiğimiz aylarda yazmadığım birçok yazı tasarladım, yazmaya başladıklarımı tamamlayamadım, yazdıklarımı gönderemedim. Böyle “sussam gönül razı değil, konuşsam faydası yok” ikliminde salınıp duran bir yığın fikirle havada asılı kaldım.

Bir yandan Gazze’yi anmadığımız bir yazı yazmak, bir söz söylemek içimizi acıtırken, bir yandan rutin hayatlarımızla ilgili yazılar yazmak gerekliliği de içimizi kemiren bir kurt gibi rahatsızlık veriyor. Ama Gazze o kadar çok ki diğer her şey az kalıyor ve insan başka bir şey yazmaya utanıyor. Gazze’de ne olup bittiği herkesin gözünün önünde. Bunları yeniden yeniden yazmanın, konuşmanın, Gazzelilere bir faydası oluyor mu bilmiyoruz. Gazze’yi konuşmak ayrı, konuşmamak daha ayrı ağır geliyor. Yine de Gazze’de bir ateşkes olmadığını, İsrail’in her gün onlarca insanı, sokakta, harabeye dönmüş evlerinde, sel basan, rüzgardan uçan çadırlarında, arabalarında öldürmeye devam ettiğini bilelim.

Sosyal medyadan takip ettiğimiz, kardeşiyle, kedisiyle, korumaya çalıştığı domates fidesiyle, pişirdiği yemeklerle, annesiz, babasız, kardeşsiz, elsiz ayaksız kaldığı halde söylediği şarkıyla, ayak uydurduğu akımlarla videolar paylaşan, isimlerini, yaşlarını öğrendiğimiz Gazzeli çocuklara İsrail’in her an bir şey yapabileceği korkusuyla bilelim.

Dört yaşının tatlılığıyla ana okulundaki ilk gününü anlatan, orada yaslanabileceği bir duvar ve oynayabileceği oyuncaklar olmasını beklerken uğradığı hayal kırıklığını anlatan çocuğun hüsranıyla bilelim. 

Sokakta İsrail askerlerinin itip kaktığı, kolundan tutarak korkuttuğu, sırtında çantasıyla sadece okula gitmeye çalışan çocukların dehşet dolu bakışlarına, ağlamaklı yüz ifadelerine bakıp bilelim.

Kırmızı elbiseli küçük bedeniyle İsrailli yerleşimcilerin karşısına dikilip “Vallahi hiçbir yere gitmiyoruz! Eğer evimizi yıkarsanız yeni ev yaparız! Eğer okulumuzu yıkarsanız o zaman yeni okul yaparız! Eğer çitimizi keserseniz yeni çit çekeriz! Defolup gidin!” diye bağıran küçük kızın cesaretine hayranlıkla bilelim.

İsrail’in bombaladığı evlerinden, yurtlarından kaçarken engelli kardeşinin tekerlekli sandalyesini diğer kardeşine bırakıp bir süre yürüyen sonra ağlayarak geri dönüp itmeye devam eden kızın yorgunluğuyla bilelim. 

Filistinlilerin, Gazzelilerin yıllardır “normal bir ölüm” dilediklerini bilerek bilelim.

Dünyada Gazze hakkında oluşan farkındalığın farkında olarak, üzerimize düşeni yapabilmek bilinci ve sorumluluğuyla bilelim.

Üstümüze düşeni yap-a-mıyorsak altında ezildiğimiz vicdanımızın ağırlığıyla bilelim.

Boğazımızda koca koca yumrularla yutkunmaya çalışalım ve bilelim!

Bu bilme bize ne yapıyorsa bilelim!

Kıymetli Talibe Not

Yazının burasına kadar okuduysanız iç dökme talebimi reddetmemişsiniz demektir. Çok kıymetlisiniz, bunu da bilin! Daha iyi anlaşılmak kaygısıyla ve bir hediye niyetine yazının dinleme önerisi olarak Ömer Karaoğlu’ndan Yaldızlı Yalanlar’ı, okuma önerisi olarak da İsmet Özel’den Münacat’ı buraya bırakalım. 

https://www.hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-bilmek-agrisi-4968

Esra Özer Duru, Ankara, 1 Ekim 2026.

AA’NIN FİLİSTİN SÖZLÜĞÜ YAYINDA

Filistin’de 1948’de gayrimeşru bir İsrail devleti kurulmaya başlandığından beri özelde bölge ülkeleri genelde tüm dünya İsrail Sorunu ile karşı karşıya. Sorunun bir türlü idrak edilemeyen önemi, kapsamı ve İsrail’in her alanda işlediği suçlar, 6 Ekim 2024’te Gazze’ye yönelik başlattığı saldırılar sırasında kavranmaya başlandı. İsrail, Filistin’in varlığını her alanda ortadan kaldırmaya ve dünyayı da bu yönde manipüle etmeye çalışırken Filistin her şeyiyle direniyor. Uzun yıllardır sürekli bir hayatta kalma mücadelesi ve direniş halinde olmasına rağmen edebiyatını, müziğini, tarımını, tarihini, mutfak kültürünü kısacası varlığını korumaya, geliştirmeye çabalıyor. Bu çaba saygıyı, takdiri hak ettiği gibi elbette desteği de hak ediyor. Anadolu Ajansı, İsrail’in Gazze saldırıları başladığından beri sorumlu gazetecilik anlayışıyla saldırıları uluslararası hukuk nezdinde belgelediği ve dünyanın dikkatine sunduğu Kanıt, Tanık ve Sanık’tan oluşan Gazze Üçlemesi’nin ardından Filistin’in haklı mücadelesine ve Filistin külliyatına önemli bir katkı olarak geçtiğimiz günlerde iki yıllık bir çalışmanın ürünü Filistin Sözlüğü’nü yayınladı.

Sözlük’te neler var?

Filistin Sözlüğü, ahlak, edebiyat, eğitim, ekonomi, hukuk, ilahiyat, medya, psikoloji, sanat, siyaset bilimi, şehir, tarih, tıp, toplum ve kültür ve uluslararası ilişkiler olmak üzere 15 alanda, Türkçe, Arapça, İngilizce, Fransızca ve Almanca dillerinde yaklaşık 300 akademisyen ve araştırmacının 2 yıl boyunca katkı vererek hazırladığı 630 maddeden oluşuyor. Sözlük ayrıca her maddenin sonunda verilen okuma listesi ve kaynakça ile benzersiz bir alternatif araştırma imkanı sunuyor. Yine verilen atıf adresleri de araştırmacılar ve öğrenciler için büyük kolaylık sağlıyor. 

Sözlük’te, Filistin’in tarihini, kültürünü, doğasını ve sanatını açıklayan kavramları, Filistin kimliğini yansıtan gündelik yaşam pratikleri ve tarihi arka planı, Siyonist soykırımın yüz yılı aşan geçmişi ve Filistin’e verdiği zararları, Filistin’de tarihi kırılma dönemleri, önemli kişiler ve eylem biçimlerini, Filistinlilerin direniş, zorunlu göç, mültecilik ve diaspora deneyimlerini, hoşgörü, demokrasi ve barış kültürüne karşı siyonist tehdidi, Siyonizmin soykırımı gizlemek için kullandığı stratejiler ve kurumların yanısıra okuma grupları için tematik okuma listeleri ve 55 soruluk yönlendirme bulunuyor.

Hangi sorulara cevap veriyor?

Filistin Sözlüğü’nde “Filistin’in kimliği, kültürü ve sanatını anlamaya nereden başlamak gerekir? Önemli mimari yapıları, ibadethaneleri ve mekanları nelerdir? Siyonist saldırılar, Filistinlilerin gündelik hayatını nasıl etkilemektedir? Filistin’de yüz yılı aşkın süre devam eden gasp ve soykırım nasıl gizlendi? Siyonist işgali meşrulaştırmak için hangi dijital araçlar kullanılmaktadır? Siyonizmin Filistinlilere yönelik hak ihlalleri ve şiddet pratikleri nelerdir? Filistin direnişi teknolojik ve maddi eksikliklere rağmen neden zayıflamıyor? Uluslararası camia, İsrail’in Filistinlilere yönelik soykırımına nasıl bakıyor?” sorularına cevap aranıyor.

Yalnız akademisyenler, araştırmacılar ve öğrencilerin değil herkesin Filistin hakkındaki pek çok konuyu öğrenebilmesi için hazırlanan sözlüğün temel amacı, “İsrail soykırımının Filistin varlığını sadece terör ve şiddet yoluyla değil, aynı zamanda kavramlara gömülü yalan ve çarpıtmalar aracılığıyla tasfiye etme biçimlerini açığa çıkarmak”. Anadolu Ajansı Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Karagöz, Filistin Sözlüğü’ne yazdığı önsözde bu hedefe dikkat çekerek, Filistin halkının yaşadığı zulüm ve haksızlıkların sona ermesi, sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi için harcanan çabanın bir parçası olan bu eserin klasik sözlük anlayışının ötesine geçen bir titizlikle hazırlandığını ifade ediyor.

Sözlüğün editörlerinden Metin Uçar giriş yazısında, bir Filistin Sözlüğü yayınlanmasına neden ihtiyaç duyulduğuna ilişkin tarihi ve güncel sebeplerin yanında sözlüğün hazırlanmasının önemi, amacı, editör ekibinin çalışma biçimi, yoğunluğu, karşılaştığı zorluklar, sözlüğün nasıl kullanılacağı gibi birçok noktaya değiniyor. Uçar, İsrail’in 1948’den günümüze kullandığı manipülasyon yöntemlerinin karşılaştıkları en büyük sorun olduğuna dikkat çekerek sözlüğün bu manipülasyonu açığa çıkarıp ötesine geçerek Filistin’e dair neredeyse her konunun bulunabileceği bir kaynak eser ortaya koymaya çalıştıklarını anlatıyor. Uçar, tam ve mükemmel bir sözlük yazmanın mümkün olmadığını vurgulayarak amacın kaynaklar, okuma önerileri, konuyla ilgili kişi seçimi, anlatım tarzı ve kavram tercihi ile okuyucuya bir araştırma yöntemi önermek ve olmayan maddeleri kendisinin araştırıp doğru şekilde öğrenmesini sağlamak olduğunu dile getiriyor.

Özellikle maddelerin seçimi, dipnotlar, referanslar gibi konularda akademik/ansiklopedik bir kaynak titizliğinin dikkat çektiği Sözlük’te siyonizmin oluşturduğu tahribata meydan okuma olarak nitelendirilebilecek bir tercih hakimiyeti görülüyor. Kavramlar, yer ve kişi adları, Siyonist İsrail’in yerleştirmeye çalıştığı biçimlerinin ötesinde Filistinlilerin adlandırdığı ya da tarihi biçimleriyle sözlük sayfalarındaki yerlerini alıyor. Mesela yıllardır bölgede yaşanan sorunun bir Filistin Sorunu değil de İsrail Sorunu olduğunun ifadesini böyle bir yayının sayfalarında bulabiliyor, İsrail’in Suriye’den çalmaya çalıştığı Golan Tepelerinin özgün adının Cevlan Tepeleri olduğunu sözlük sayesinde öğrenebiliyorsunuz. Geleneksel Tatriz nakışı ya da Analıkkırım (Maternicide), Siyonlama (Israeled) gibi kavramlar hakkında genel bir fikir edinebiliyor, maddelerin sonunda yer alan okuma listesi ve kaynakça sayesinde hem Sözlük’ten hem de başka kaynaklardan detaylı bilgi için adresler alabiliyorsunuz. İsrail’in “Güvenlik Çiti” diye adlandırarak meşru hale getirmeye çalıştığı, bu duvar vasıtasıyla işlediği suçları küçülttüğü duvara Utanç/Apartheid Duvarı dendiğinde bakış açınız kökten değişebiliyor.

Sözlüğün daha Uçar’ın yazdığı önsözünden, Siyonist İsrail’in ilk başbakanlarından Ukrayna Kievli Golda Meir’ın İsrail’den aldığı diplomatik öncelikli geçiş belgesi yerine uzun yıllar ABD vizesi bulunan Filistin pasaportunu kullandığını öğreniyor ve Filistin’i inkar etmenin ne kadar beyhude bir çaba olduğunu bir kez daha idrak ediyorsunuz.

Bu yazı hazırlanırken vefat eden Filistinli Ressam Süleyman Mansur’dan, “Bir Filistin vardı/ Bir Filistin yine var!” diyerek Filistin’in varlığını, özgürlüğünü mısralarıyla tüm dünyaya haykıran Mahmud Derviş’e, bir İsrail saldırısında hayatını kaybeden Rim’den ona “Ruhumun ruhu” diye hitap eden dedesi Halid Nebhan’a, ailesinin öldürüldüğü aracın içerisinde acil yardım hattını arayarak saatlerce yardım bekleyen ve İsrail ordusu tarafından 355 mermiyle vurulan aracın içerisinde katledilen Hind Receb’den Filistin Kurtuluş Örgütü’nün kurucusu Yasir Arafat’a, Hamas’ın kurucusu Şeyh Ahmed Yasin’e pek çok isim Sözlük’te hayat hikayeleri ile yerlerini alıyor. Böylece Filistin’in kayıpları istatistikleri aşarak insan kimlikleriyle hafızalarımızdaki yerlerini pekiştiriyor. 

Filistin üzerine “tam” bir çalışma yapmak editör yazısında da vurgulandığı gibi tabii ki mümkün değil. Çünkü Filistin yaşıyor ve maalesef İsrail’in zulmü artarak devam ediyor. Dolayısıyla bütün güzel ve iyi düşünülmüş özelliklerinin yanında Filistin Sözlüğü’nün bazı eksikleri de var. Mesela sözlüğün yeni baskılarına mutlaka eklenmesi gereken isimlerin başında Anadolu Ajansı tarafından yapılmış bir haberde kurucusu olduğu We Are Not Numbers isimli sivil toplum kuruluşundan hayatı ve ölümüyle ilgili birçok bilgiye ulaşılabilen, bugünlerde İsrail’in Gazzeli çocukların uçurtma uçurmasını yasaklaması nedeniyle “If I Must Die” (Eğer Ben Ölmeliysem) şiiriyle yeniden hatırlanan şair, yazar, akademisyen Rifat el Arir geliyor. Canlı yayında döktüğü gözyaşları ve Gazzelilerin onu teselli edişiyle hafızamıza kazınan, görevini yaparken İsrail tarafından katledilen Gazze’nin gür sesi gazeteci Enes Eş-Şerif de Sözlük’te adı mutlaka anılması gereken isimlerden bir diğeri.    

Sözlüğün sonunda, sözlüğün yazarları – katkı sundukları maddelerin listesi, Filistin hakkında okumalar yapmak isteyen okuyucular, öğrenciler ve akademisyenler için Okuma Kılavuzları ve Kronolojik Yol Rehberi, bu başlık altında Filistin Sözlüğü Tematik Okuma Haritası, 55 Soruda Filistin (Sorularla Sözlük Maddelerini Okuma) ve beş dilde göndermelerin çeviri tablosu bulunuyor ki çok faydalı ekler. Bunların yanında bir isim dizini ve tek bir tabloda Filistin Kronolojisi de bulunsaydı güzel olurdu.

Filistin direnişi ve direnişe bakışın değişmesi bütün dünya ülkelerinde Filistin hakkındaki yayınların artmasını beraberinde getirirken Anadolu Ajansı’nın Filistin Sözlüğü de ülkemizdeki Filistin külliyatına önemli bir katkı sunuyor. Sözlük, konuya saygı ve ilgi duyanların önemli bir başvuru kaynağı olacak.

https://hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-aanin-filistin-sozlugu-yayinda-4938 

Esra Özer Duru, Ankara, 28 Ağustos 2026. 

FAİLİN ADINI CÜMLE İÇİNDE KULLAN

İsrail’in Gazze’yi halkıyla birlikte yok etmek için yaptığı saldırılar 1000. gününü doldurmuşken, dünyanın gözü ateşkese hiç benzemeyen bir örtbas operasyonuyla boyanmaya çalışılırken, siyonist İsrail destekçilerinin dahi görmezden gelemediği soykırım hakkında edilgen cümleler kurularak gözümüzün önündeki fail saklanmak istenirken, Gazzeliler They Lied To You etiketiyle bir kampanya başlatmışken İsrail Batı Şeria’ya da saldırıyor.

MAZLUMDER geçtiğimiz hafta Birleşmiş Milletler’in Haziran 2026’da açıkladığı Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu’nun raporundan derlediği verileri açıkladı. Veriler, siyonist İsrail’in 7 Ekim 2023’ten beri Gazze’de giriştiği soykırımın boyutlarını bir kez daha gözler önüne seriyor. Rapora göre, İsrail 20 binden fazla çocuğu katletti ki bu sayı Gazze’deki toplam ölümlerin yüzde 30’una tekabül ediyor.

İsrail 1000 günü aşkın bir sürede, 44 bin çocuğu yaralarken 58 bin 554 çocuğu annesini, babasını ya da her ikisini birden öldürerek yetim bıraktı.
Siyonistler Batı Şeria’da da 213 çocuğu öldürüp 1665 çocuğu gözaltına aldı, işkenceden geçirdi. İsrail, 151 çocuğu aç bırakarak katletti. İsrail, Gazze’de eğitim sistemini kasten çökertti. Gazze’deki okulların yüzde 97’sini, üniversitelerin yüzde 95’ini yıktı ve bunlara hasar verdi.

Siyonist İsrail, sağlık altyapısını yok etti, aşılamayı engellediği için 25 yıldan sonra Gazze’de çocuk felci vakalarının yeniden görülmesine sebep oldu. Dahası İsrail, doğum oranlarındaki düşüşün ve doğumsal anomalilerin, çoklu travmalara bağlı kalıcı fiziksel hasarların, görme ve işitme kayıplarının, bilişsel gelişim bozukluklarının ve nesiller arası aktarılacak derin psikolojik travmaların, anne babasından ayrılan ve refakatsiz kalan çocukların uygun bakım hizmetlerinden mahrum kalmasının faili.

Tek çözüm, İsrail’in Gazze’ye yönelik ablukayı kaldırması ve Filistin toprakları üzerindeki işgalini sona erdirmesi.

Yutkunamadığımız an

İsrail’in üniformalı teröristlerinin, sokakta yürürken etrafını çevirdiği her bir çocuk, kimsesinin kalmadığını kolu kanadı kırılmış halde anlatan her bir çocuk, su tankerlerinin arkasından koşan her bir çocuk, dişlerinin arasında taşıdığı bidonu dökmemeye çalışan her bir çocuk, dağıtılan yemeklerden alamadığı için elinde boş tenceresi dolu gözleriyle kalabalığın arasında ezilmemeye çalışan her bir çocuk, küçük kefenlerle toprağa verilen her bir çocuk, kopmuş ayaklarıyla, kollarıyla hayallerini anlatan her bir çocuk, sesleri, kahkahaları odaları, evleri, sokakları, parkları, okulları bir daha dolduramayacak her bir çocuk, gözlüğü düşüp kırıldığı için göremeyen ve onun tamir edilmesi için ağlayarak yalvaran her bir çocuk, Türkçe yazılı tişörtüyle ya da bir zamanlar sevinçle giydikleri ünlü futbolcuların formalarıyla babalarının/annelerinin kucağında cansız uzanmış her bir çocuk, bulduğu kedilere sahip çıkarak hayat neşesini muhafaza etmeye çalışan her bir çocuk boğazımıza düğümler atıyor, elimizi ayağımızı kaldıramaz ediyor bizi.

Gazze’de bir çocuğu İsrail saldırısında can vermiş, bir diğeri ağır yaralı olan anneye, evladının defni ile ilgili bir isteği olup olmadığı soruluyor. Annenin ağzından “Biraz bekleyin isterseniz, belki diğeri de kardeşine katılır!” cümlesi dökülüyor. Dünya yıkılıyor, biz altında kalıyoruz!

https://hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-failin-adini-cumle-icinde-kullan-4911

Esra Özer Duru, 26 Temmuz 2026, Ankara. 

İSTİNAT DUVARIMIZ BEL VERDİ

Anneannemle dedem, 1950’lerde “melmeketten” çıktıkları yeni hayat kurma yolculuğuna Ankara’da nokta koymuşlar. İlk durakları, Ankara’nın birçok ilk yerleşimcisi gibi Kale’nin Kayabaşı Mahallesi olmuş. Yenimahalle falan derken Abidinpaşa’da aldıkları bir arsaya kendi evlerini inşa etme serüvenleri başlamış. Bahçeli, müstakil bu evde başlayan çocukluğum; yardımcı kadın oyuncu gibi görünen ama başrol oyuncularından sürekli rol çalan “ana” unsur anneannem sayesinde küçük çaplı maceralar, birçok çocuğun hiç öğrenmeyeceği tuhaf bilgiler ve gözlemlerle doluydu. Ağaç nasıl dikilir, tohum nasıl alınır, hangi çiçekler nasıl sulanır, hortumu dibine bırakmak nedir, neden püskürterek sulamak yerine bu tercih edilmelidir, hortum musluktan atınca ne yapmak gerekir, sarmaşık yerken hangi dallar tercih edilir gibi. Bunların yanında teknik bilgi ve sürekli teyakkuz gerektiren bahçeli ev sorunları da vardı ki, anneannemin bunları nasıl fark ettiğini hiç anlayamazdım. Anneannem, ben ve zaman zaman teyze kızım Nilgün’den kurulu ekip olarak yaptığımız rutin kontroller sırasında onları tespit eder, sorunu çözecek tek kişi kendisiymiş gibi gereği için harekete geçerdi. Çoğu zaman gerçekten tek kişiydi, tek kişilik dev kadro! Meyveler olgunlaştıkça ağırlaşan dallara dayanak vermek amacıyla değişik uzunluklarda kalaslar bulup getirir, dallar verdiği desteklerle yaralanmasın diye onlara saracağı kumaş parçalarını somya (divan) döşeğinin altında biriktirir, dalları, destekleri bağlamak için değişik uzunluklarda ipleri toplar, bahçe duvarında gözüne kestirdiği boşluklara yerleştirmek maksadıyla gördüğü uygun şekilli taşları metrelerce mesafeden kucağında taşırdı. Ben de çömezi olarak yanında olurdum tabi. Her ne kadar Nilgün Ablamla benim onu taklit ederek topladığımız taşlar duvara girme kriterlerini hiç karşılamasa da biz hala bir yerlerden taş toplarız.

Bir keresinde mahalleye anneannemin çabalarıyla gelen asfalt ekiplerini uzun süre gözlemek zorunda kalmıştık. O zamanlar asfalt dökme şimdiki gibi bir çırpıda yapılmıyordu. Günler süren zift kokusu, kızgın zifte yapışan terlikler ve oyunlara kapanan sokağa rağmen bu altyapı çalışması hepimizi sevindirmişti. Anneanneminse başka bir telaşı vardı. Evimizin yoldan zaten aşağıda olan bahçe girişi, asfaltla birlikte biraz daha aşağıda kalacak ve artan meyil nedeniyle yağmur suları bahçeye akacaktı. Bana yeni atanan görevlerden biri doğrultusunda bakkala gidip gelirken, oyun oynarken asfalt ekiplerinin konumlarını tespit edip anneanneme haber veriyordum. Böylece çalışmalar bizim sokağa gelince anneannem ekiplerden rica ederek bahçemizin girişine asfalttan bir eşik yapılmasını sağladı. Sel sularının bahçemize dolmasını böylece bir nebze önleyebilmişti.

Sorun duvara dayandığında…

Yaşadığımız en büyük sorunlardan biri ve her duyduğumda “Allah’ım, şimdi ne yapacağız?” çaresizliği yaşatanı ise “bahçe duvarının bel vermesi”ydi. Duvar nasıl bel veriyordu, bu ne anlama geliyordu, anlamam çok uzun sürdü. Anladığımda istinat duvarı yapımı ve ülkemizin erozyon sorunu hakkında küçük çaplı bir fikir edindim. Gördüğüm kadarıyla komşu bahçelerle aramızdaki kot farkı yüzünden yağmur, kar, yanlış ekim ve sulama gibi etkenlerle kayan toprak, bizim bahçe duvarına dayanıyor ve duvarı itiyordu. Tek tek taşlardan oluşan duvarın yükü artıyor, taşların dizilimi bozuluyor, duvar sonraki büyük kaymada yıkılmak üzere “bel veriyor”du. Bu sorunu, ortaya çıkmadan engellemek en iyisiydi ama komşular anneannemin almalarını umduğu kendi paylarına düşen tedbirleri almakta onun kadar istekli değillerdi. Neticede sorun gelip bizim duvarımıza dayanıyordu. Anneannem mimarlıktan, mühendislikten anlarmış gibi çözümü bulur, kendisinin gücünü aştığı için konu komşudan yardım ister ya da birini bulup işi yaptırmaya çalışırdı. Komşunun bahçesine sorun sadece bizim sorunumuzmuş gibi rica minnet girilir (ki tuhaftır izin vermedikleri de oluyordu) duvara dayanan toprakla duvar arasında bir hat kazılır, duvarın mukavemetini arttırmak için araya bir sıra daha taş örülüp duvar biraz yükseltilirdi. İşçiyi, taşları, harç-kum ne gerekirse hepsini anneannem karşılar, komşunun saçma sapan tavrına da katlanırdı. Sözün özü, sevgili anneannem ve dişiyle tırnağıyla, sürekli teyakkuzda olarak inşa ettiği ev çoktan toprağa karıştı. Benimse hayatımın ilk altı yılında aldığım çok yönlü çıraklık eğitimimde öğrendiğim en büyük ve en genel ders, bir sorunu çözmek istiyorsak o alanda sorumluluktan kaçamayacağımızdı.

Ne diyorduk? Ha, duvarın bel vermesi!

İsrail’in Gazze’de yaptığı soykırım, zalimliğin bile sınırlarını çoktan aştı, geçti. “Zalim de olsa bu kadarını yapmaz” sandığımız bütün kötülükler yapıldı. Gazze’nin gözyaşı, kanı insanlığımızın istinat duvarına bel verdirdi. Yıllarca intifada için taş toplayan Gazzelilerin artık bir tek taşı bile kaldıracak güçleri kalmadı. Açlık, susuzluk, ölüm ve İslam dünyasının duyarsızlığı bütün dirençlerini yok ediyor. Duvarın yıkılması an meselesi. Bu duvar çökerse hepimiz onun altında kalacağız, hiçbirimiz bir daha belimizi doğrultamayacağız. Çoktandır zombi gibi sürdürmeye çalıştığımız hayatlarımızı bu utançla daha fazla devam ettirebilir miyiz? Anneannemin kurduğu ve yaşatmaya çalıştığı evi için tek kişilik dev kadro olarak sarf ettiği çabayı biz hep birlikte insanlığımız için, Gazze için sarf edemez miyiz?

https://hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-istinat-duvarimiz-bel-verdi-4520

Esra Özer Duru, Ankara, 26 Nisan 2025.   

 

Cumaya Gittim Geleceğim X – KALIPLARIN DIŞINA ÇIKMAK

Boykot, “bir işi, bir davranışı yapmama kararı alma” anlamına gelen ve zalim bir uygulamaya ya da kişiye karşı yapıldığında karakterli bir duruş olan güzel bir eylem biçimi. Bu eylemin başarıya ulaşma ya da en azından fark edilme ihtimali, ne kadar büyük bir kitleyle yapıldığına bağlı. O yüzden boykotçular genellikle “tavşan dağa küsmüş dağın haberi olmamış, istediğiniz kadar boykot edin!” tepkisini alıyorlar. Buna rağmen çok kıymetli bir duruş olarak gördüğümüz boykot, birçok insanın gündemine Gazze vesilesiyle girdi. İsrail’in Filistin’de uyguladığı soykırıma bir şekilde fon sağlayan, destek olan ya da zulme rıza gösteren firmalar, dünyada olduğu gibi Türkiye’de de boykot listelerini oluşturdu. (Yıllarca kendi boykot listelerimizi yapabilmek için ekonomi sayfalarını takip etmekten bizi kurtaran boykot sayfalarına da yeri gelmişken teşekkür edelim.) Bazı ürünleri belli markalardan almamaya başlayınca alternatiflerini aramaya başladık. Çok şükür, artık birçok ürün geçmiş yıllardaki kadar alternatifsiz değil. “Sürme çikolatam/içeceğim şu markadan olmazsa yaşayamam” noktası tamamen kişisel bir durum. Elbette boykota katılıp katılmamak da herkesin kendi kararı. Kapitalizmin; boykottan/alternatifsizlikten kâr sağlama mantığının yanında, alternatif ürün üretmek için hala bir işaret düdüğü beklemek konusunu ise mutlaka konuşmalıyız.

Boykota farklı yaklaşımlar

Başörtülü kadınlar olarak yıllarca üstümüze, başımıza; yaşımıza, bedenimize, mevsime uygun kıyafetler, aksesuarlar bulamadık. Hazır giyim sektörü; uzun kollu penye tişörtler, uzun etekler, bol pantolonlar dikmeyi -kasıtlı değildir herhalde ama neticede- reddetti. 14-15 yaşlarındaki başörtülü bir genç kızken annemizin giydiği etekleri, bluzları ve onun krepten kestirdiği başörtüleri ya da kesimi armuda benzeyen pardösüleri kullandık. Benim yaşlarımda başını örten bütün genç kızlar için aşağı yukarı aynı şey geçerliydi. Sonraları “tesettür giyim” adı altında bazı markalar olduğunu ve bunların daha çeşitli kıyafetler ürettiğini gördük ama hepsi ateş pahasıydı. Sektör; başörtülü kadınlara hem “boykot” uyguluyor hem de onları fahiş fiyatlara mahkûm ediyordu. Mecbur olduğumuz için bunlardan alışveriş yapacağımız fikrinden hareketle yürütülen bu fahiş fiyat politikası bizi yıllarca tesettür giyim firmalarını “boykot” etmeye yöneltti. Eski bir konfeksiyoncu olan teyzemin tanıdığı bir terzi, yarım yamalak tarif ettiğimiz modelden, çok da yabana atılmayacak bir ücret karşılığında bize (kardeşimle bana) yaşımıza uygun kumaşlardan birer takım dikti. Boykot bu noktada bizim kanımıza çoktan karışmıştı.

O yaşlarda bu zorluğun sebebinin hani şu ünlü dergilerin arasından çıkan tek sayfa gibi katlanmış, açıldıkça büyüyen ve halıya yayılan kalıplardan kaynaklandığını sanırdım. Çünkü bana göre onlar bir standardı temsil ediyordu ve bunu aşmak mümkün değildi. Beden farklarının ya da kişisel tercihlerin bu kalıplara nasıl uygulanacağını aklım kesmezdi. O yüzden kalıpsız çalıştığını söyleyen terzilere hayrandım. Onların hayal gücü ve zihinleri; sınırların ötesine geçmeye hazırdı. Bizi kısıtlayan şey; kalıplarla düşünmek zorunda olduğumuzu sanmamızdı. Bunu bir türlü aşamadık.

Kalıplardan oluşan sistem, başörtülü kadınları, 28 Şubat’ta oldukça keskin şekilde “boykot” etti. Okullara, işyerlerine, hastanelere, ne bileyim, birilerinin kendi şahsına münhasır bir şekilde tanımladığı “kamusal alan”lara başörtümüzle giremez, oralarda var olamaz hale geldik ve evet bunca yıl geçmesine rağmen “bi bitmedi mağduriyetimiz!” Çünkü bu mağduriyet, dışarıdan bakanların sandığı gibi iyileşip gidecek bir şey değildi. Bize uygulanan boykot, birçoğumuzun hayatının tam ortasına yıldırım gibi düştü ve kaldı. Yaşanmasaydı nasıl insanlar olacağımızı ölene kadar merak edeceğimiz bir kırılma hakkında konuşmamız bile engellendi.

Sonsuzluk ve Ötesine!

Boykot listesinde yer alan Disney’in yuttuğu, animasyon şirketi Pixar’ın ilk filmi Toy Story’yi çocuklarımızla severek izlemiştik. Hikâyede ana kahraman Andy’nin, önce rakibi sonra dostu olan uzay şerifi Buzz Lightyear karakterinin “Sonsuzluk ve ötesine!” şeklinde çevirebileceğimiz bir sloganı vardı. Yakın tarihimize baktığımızda kalıpları aşmamız ve “sonsuzluk ve ötesine” bakmamız gerektiği açıkça görülüyor artık. Bu vesileyle “sonsuzluk ve ötesine” bakan birkaç kadınla ilgili biriktirdiğim küçük notları aktarıp Cuma namazı notlarımı başka bir yazıya saklayacağım. Çünkü uzaya bakan kadınlardan, Cuma vakti camide kendine yer bakan kadınlara gerilemek çok umut kırıcı. (Sizden gelecek yeni cami notları için: bilgi@hertaraf.com. Yetkililerin dikkatini çekebilmek için: Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş @dibalierbas, Din İşleri Genel Müdürlüğü @dibdhgm.) 

Meryem El İcliyye ya da Meryem El Usturlabi: Tarihe adını yazdıran bir usturlap (kısaca temel işlevi yıldızların konumunu belirlemek olan bir alet) ustası. Halep’te doğdu. Babası, bilinen en eski usturlabı yapan Muhammed bin Abdullah Nastulus’un yanında yetişmiş iyi bir usturlap ustasıydı. Meryem, astronomi, matematik ve mühendislik eğitimleri aldı ve günümüzün akıllı saati sayılabilecek saat, pusula ve navigasyon cihazını bünyesinde barındıran en karmaşık ilk usturlabı üretti. Tasarladığı aletlerle adı bilim tarihine kazındı. Kariyerine duyulan saygıdan dolayı 1990’da keşfedilen bir asteroide 7060 Al-‘Ijliya ismi verildi.

Fatima El Fihri: Dünyanın ilk sürekli ve en eski üniversitesi Tunus’taki El Karaviyyin’in kurucusu. Ailesinden kalan yüklü mirası bir cami ve onun etrafında bir medrese inşa etmeye harcadı. Cami ve medrese tamamlanana kadar her gün oruç tuttu. Kurduğu medresede, İslam hukuku, tıp, matematik, astronomi, kimya, tarih ve yabancı dillerde verilen lisans eğitimi, 20 kişilik sınıflarda halka açık yapılıyordu. İbni Haldun, İbni Rüşd, İbni Arabi değişik dönemlerde bu üniversitede eğitim aldı. Üniversite hala faal ve dünyanın en eski ve güncel kütüphanesine sahip.

Seyyide Hurra (Hür Kadın) ya da Aisha Al Alami: İslam tarihinin ilk kadın denizcisi, korsan ve bir sultan. İspanyolca ve Portekizce biliyordu. İspanyolların Endülüs’te giriştiği kıyımlar sırasında Fas’ın Tetuan (Tetvan) eyaletinin yöneticisi olan eşiyle birlikte denizlerde İspanyollar ve Portekizlerle mücadele etmeye başladı. Eşinin vefatından sonra mücadeleye tek başına devam etti. Tetvan’ı 30 yıl yönetti. Bu zaman zarfında Tetvan şehrinin jeopolitik konumunu ve köklü tersanesini gerektiği gibi kullanarak önemli başarılara imza attı. Onun başarıları Türk denizcilerin işini kolaylaştırdı. Bir dönem Oruç Reis’le iş birliği yaptı.

Kurtubalı Lübna ya da Lubna bint Abdül Mevla: Gerçek bir bilim insanı. Kurtuba’da doğdu. Aritmetik, matematik ve cebirin yanı sıra astronomi, edebiyat, hat alanlarına hakimdi. Ayrıca Yunan metinlerini okuyacak ve çevirilerini yapacak kadar Yunanca bilirdi. Endülüs Emevilerinin Sultanı III. Abdurrahman tarafından Kurtuba Kraliyet Kütüphanesinin yöneticiliğine getirildi. Matematik dehası ve kültür abidesi olarak anıldı.  

Sutayta El Mahamali: Bağdat’ta doğup büyüdü. Hafızdı, genelde hukuk, özelde miras hukuku, edebiyat, matematik alanlarında yetkindi. Ondalık sayma sistemini basite indirgeyerek günümüzde hala kullanılır düzeyde olmasını sağladı. Matematik alanındaki hakimiyeti sayesinde Bağdat’ta birçok kadı özellikle bir mülkün gelirinin vefat eden kişinin yakınlarına nasıl dağıtılacağına dair sıkıntılar yaşadıkları miras davalarıyla ilgili olarak ona danışırlardı. Muhasebe bilirdi. Ayrıca Şafi fıkhına da hakimdi.

https://hertaraf.com/koseyazisi-cumaya-gittim-gelecegim-x-kaliplarin-disina-cikmak-4472

Esra Özer Duru, Ankara, 8 Mart 2025.

Cumaya Gittim Geleceğim VI GAZZELİ CUMA

Dün bir hayır derneğinin Gazzeli çocuklara pasta ikram ettiği etkinliğin videosunu izledim. Çok uzun zamandır pasta yemeyen çocuklar ayrı, yedirenler ayrı mutlu. 15 aydır Gazzesiz bir anımız geçmiyor. Her an acziyetimizle sınanıyoruz. Gözyaşlarımız onların kanlarına karışıyor. Acıyı anlatacak kelimemiz kalmadı. Gazze’yi unutmamak, orada yaşanan zulme alışmamak, katil İsrail’in katilliğini yüzüne vurmak için susmadan, yorulmadan çabalamaya devam ediyoruz. Aslında Gazze’den başka bir konu konuşmak da içimizden gelmiyor. 

Dronesuz, füzesiz bir gökyüzüne uyanabildiğimiz, özgür insanlar olarak imamı-müezzini, kubbesi, mihrabı, cemaati bulunan camilerde Cuma namazı kılabildiğimiz, çocuklarımıza temiz su, iç çamaşırı, banyo, yemek, ilaç, doktor, ev, yatak, akla gelebilecek bütün temel ihtiyaçları sunabildiğimiz, olağan gerekçelerle vefat etmiş yakınlarımızın arkasından sakin sakin dua edebildiğimiz için vicdan azabı çekmediğimiz bir gün, bir an dahi geçmiyor. Kontrolümüzün, müdahalemizin hiç olamadığı bir alanda her gün sadece şahit olduğumuz bu zulüm; Gazzelilerin yaşadığı dehşetle asla kıyaslanamaz ama şahitlerde de birçok sıkıntıya yol açıyor. Sağ kalan suçluluğu, hayata yabancılaşma, yaşama isteğini kaybetme, güven duygusunun zedelenmesi, adalete inancın sarsılması, genel adıyla depresyon bunlardan bazıları. İşte Gazze’yi konuşmaya takatimiz olsun diye; aksaklıkları görüp dile getirebileceğimiz, derdimizi anlatabileceğimiz, nispeten çok daha küçük bir alan bulup orada günlük mücadelemizi verebilir ve kendimizi bu depresyondan bir nebze uzak tutabiliriz. Kadınların Cuma namazlarında yaşadıklarını tespit anlamındaki yazılar böyle bir gerekçeyle ortaya çıktı.

Haymana Hacı Baba (Yeni) Camii

Bu haftaki Cuma vakti cami incelememiz, Sevgili Cuma namazı yoldaşım annem Mine Özer’den. Annem, Haymana’daki Eski Camii’de yer bulamayınca gittikleri Yeni Camii ya da diğer adıyla Hacı Baba Camii’nden cuma izlenimlerini aktarıyor. Birkaç basamakla çıkılan camide, kadınların namaz kılması için yapılan asıl bölümün kapısı kilitli ve depo olarak kullanılıyor. Caminin ana girişinde solda üzerine kadınlar bölümü yazılmış ayakkabılığı da olan bir yer bulunuyor. İçerideki kombi ve bir kısmı açıktan geçen kalorifer tesisatı mekânı daraltıyor. Ortamın sıcaklığı iyi ancak halının üstü oldukça tozlu. Yeterli miktarda tabure bulunuyor, ses sistemi gayet iyi, hutbe anlaşılıyor. Bu bölümün duvarına caminin içini görecek şekilde bir cam yapılmış ama camda perde var. Dolayısıyla zaten caminin içini, kubbeyi, minberi, mihrabı görmeniz mümkün değil. Caminin iki tuvaleti de kirli ve kullanılmaz durumda.

Sizden gelecek yeni cami notlarını Hertaraf’ın bilgi@hertaraf.com adresine beklemeye devam ediyoruz. (Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş @dibalierbas, Din İşleri Genel Müdürlüğü @dibdhgm, Ankara Müftülüğü @ankaramuftulugu, @haymanamuftulugu.)     

https://hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-cumaya-gittim-donecegim-vi-gazzeli-cuma-4423 

Esra Özer Duru, Ankara, 9 Ocak 2025.  

GAZZE’NİN KELİMELERİ

(İsrail’in Gazze’de anlamını değiştirdiği kelimeler üzerine alfabetik olmayan bir sözlük denemesi)

UN: Yıllardan beri İsrail’in haklarını korumak için kurulmuş gibi duran, kifayetsizliğiyle ezilen ülkeleri öfkelendiren ancak İsrail edepsizliği karşısında onun bile hakkını savunmanın bize düştüğü uluslararası organizasyon.

UNRWA: Pek bir işlevi yokmuş gibi görünen ama İsrail hedefe koyup faaliyetlerini imkânsız hale getirince aslında Gazze’de epey yük kaldırdığı anlaşılan UN organizasyonu.

Holokost: Yahudilerin geçmişte mağduru, İsrail’in şimdide zalimi olduğu; bir halkı yok etmek için uygulanmış ve yeniden uygulanmakta olan soykırım yöntemi.

Kendini Savunma Hakkı: Sürekli, yoldan çıkmış bir şekilde etrafına saldıran İsrail’in bu çirkef eylemleri yaparken sahip olduğunu iddia ettiği hak.

Yerleşim: İsrail’in, Filistin topraklarını işgal ederken kullandığı ahlaksız yöntem.

Yerleşimci: Bir Filistinlinin evine, toprağına yıllardan beri çirkef biçimde el koyan siyonistlerin arsızlıklarını örten sıfat.

Kınama: Birçok dünya ülkesinin BM toplantılarında hiçbir yaptırımı olmadığı halde veto ettiği, en hafif eleştiri biçimi. Aynı zamanda İsrail’in, yaptığı akıl almaz zulümlere rağmen; insanlar, ülkeler tarafından hala desteklenip desteklenmediğini anlamak için ileri sürdüğü şantaj kartı.

Yer Değiştirme: (Sürgün etme fiili için ne kadar da nazik bir tabir değil mi?) İsrail’in Gazzelileri, burada değil de şurada öldürmek için kendi kendine oynadığı çirkin, acımasız, şerefsiz oyun.

Güvenli Bölge: Yer değiştirmeler sırasında İsrail’in saldırmayacağını, oraya gidenlerin güvende olacağını iddia ederek toplanma sağlamak ve katliam yapmak için söylediği yalan. 

Okul: İsrail hepsini yıktığı için çadırlarda drone gürültüleri ve ölüm tehdidi altında gönüllü öğretmenler tarafından çocukları hayata bağlayabilmek için kurulmaya çalışılan eğitim yeri.

Mezun: Gazze’deki okulların, hiçbir seviyesinden bir yıldır veremediği okul bitirme durumu.

Çocuk Felci: Çocukları bizzat öldürmek isteyen İsrail’in aşı kampanyasını kabul ettiği, korkunç hayat şartları nedeniyle ortaya çıkan ve yayılan bulaşıcı bir hastalık.

Aşı: İsrail’in; küvözlerde, sokaklarda, sığındıkları BM binalarında, mülteci kamplarında, camilerde, kiliselerde, sokaklarda, yardım sıralarında her gün onlarca çocuğu öldürürken, kudurgunluğuna, nedeni anlaşılamayan üç günlük ara vermesine sebep olan yaygın bir hastalık önleme uygulaması.

Karpuz: İsrail’in sadece insanları, hayvanları değil doğayı da düşman bellediğinin kanıtı, direnişin sembolü haline gelen bir meyve.

Zeytin: Gazzeliler yiyemesin, üretemesin diye İsrail’in Filistin’i yok ederken yüzlercesini katlettiği barışın sembolü, kadim bir ağaç.

Zahter: İsrail’in Filistinlilerin temel baharatlarından olduğu için toplanmasını yasakladığı, bulunmasını zorlaştırdığı, Filistin’le özdeşleşmiş bir çeşit dağ kekiği.

Meyve: Bütün çocukların yemeyi çok sevdiği, Gazze’dekilerin bir yıldır bulamadığı yiyecek. Dedesinin “ruhunun ruhu” Rim’in ya da İsrail’den kaçmaya çalıştıkları arabada yardım beklerken İsrailli katiller tarafından katledilen Hind Recep’in inci beyazı küçük dişlerinin iz bırakamayacağı elma da bir meyve.

Ekmek (KHubz): İsrail’in yıktığı Gazze’de, üretimi yapılamayan, yardım kuruluşları tarafından dağıtılmaya çalışılırken sıradaki insanlara ateş açılması nedeniyle kana bulanan temel gıda maddesi.

Açlık: Hz. Ömer’in halifeliği döneminde, yaşlı bir kadının torunlarına taş kaynattığını görüp kendisini sorgulamasına sebep olan, Gazze’de küçücük çocuklar bir lokma ekmek için gözyaşı dökerken, metrelerce yürümek zorunda kalırken, saatlerce sıra beklerken İslam ülkelerinin çözüm üretmediği bir yokluk hali.

Ambulans: Trafikteki geçiş önceliğine benzer şekilde İsrail’in bombalamalarında hedef önceliği olan, saldırılardan yaralı kurtulanların hastane yolunda İsrail ordusu tarafından içinde öldürüldüğü araç.

Hastane: Gönüllü birkaç doktorun çeşit çeşit dram ve imkânsızlık içinde, bazılarının kendi yakınlarını ölü ve yaralılar arasında bulduğu halde sağlık hizmeti vermeye çalıştığı, İsrail nezdinde hiçbir dokunulmazlığı olmayan sağlık kuruluşu.

Küvöz: Bir nedenle erken doğmuş bebeklere hastane ortamında anne karnı güvenliğini sunması için tasarlanan ancak İsrail’in enerjisini kestiği, konumlandırıldıkları hastaneleri bombaladığı için mezar olan tıbbi alet.   

Şok: Gazzelilerin normal hayata dönemedikleri için atlatamadıkları, hayat tarzı olarak bir yıldır içinde bulundukları duygu durumu.

Ölüm: Gazzelilerin bir kurtuluş olarak Allah’tan diledikleri dünya hayatının son bulması hali.

Boykot: Gazze’nin hatırına yapılabilecek en hafif, en küçük kişisel eylemken birçok insanın dikkate almaya, hatırlamaya dahi üşendiği tavır.

Ticaret: İsrail’le yapılmasına bir türlü engel olunamayan aşağı yukarı bütün İslam ülkelerinin dünya imtihanı.

Cesaret: İslam ümmetinin uzun yıllardır ara ara bulup hemen kaybettiği, Filistinlilerin ve Gazzelilerin sadece İslam ülkelerine değil, dünya halklarına hatırlattığı duygu.

Filistin Kefiyesi: Bütün dünyada direnişin, onurun, cesaretin deseni, rengi, sembolü, bayrağı.

https://www.hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-gazze-nin-kelimeleri-4360 

Esra Özer Duru, Ankara, 2.11.2024 

SEVGİLİ AYŞENUR MÜSAADEN OLURSA…

İsrail, yıllardır Filistin’i, Gazze’yi ölümle soldurmaya çalışıyor. Neredeyse bir yılını dolduran bugüne kadarkilerin en ağır Gazze’yi yok etme harekâtı; kadın, erkek, çocuk, genç, yaşlı demeden bütün çiçekleri eziyor, solduruyor. Her gün onlarca ölüme şahit oluyoruz. Aileler, insanlar parçalanıyor; çocuklar annesiz babasız, anne babalar çocuksuz kalıyor. Gazze’de en az bir uzvunu kaybeden yüzlerce insan var. Sadece insanlar değil; mahalleler, sokaklar, hayvanlar, doğa da İsrail’in merhametsiz, kuralsız, insanlıktan uzak bombardımanlarıyla can veriyor. Camiler, kiliseler, hastaneler, okullar, yardım kuruluşları, zeytin bahçeleri… hepsi soluyor. Ama Gazze ve Filistin, kadim Filistin topraklarına defnettiği her bir evladıyla dünyayı diriltiyor. İşte Ayşenur Ezgi de o evlatlardan biri. Dünyanın dirilişinin bedeli bu kadar ağır olmasaydı keşke…

Ayşenur Ezgi Eygi, daha küçükken ailesiyle birlikte ABD’ye yerleşti. Şimdilerde birçok insanın düşlediği “Amerikan rüyası” ebeveyni tarafından sağlandı ona. Seçkin bir üniversiteden mezun oldu, çift anadal yaptı. Yaşadığı hayat itibarıyla İsrail kurşununa hedef olması çok düşük ihtimaldi. Hani mezuniyet törenlerinde diplomasını almaya Filistin bayrağıyla, kefiyeyle çıktığı için alkışladığımız gençler var ya Ayşenur onlardan biriydi. Daha 26 yaşındaydı, hayatının baharındaydı.

Birçok insanın kaybetmekten korktuğu imkânları kenara itti ve seçimini insanlıktan yana yaptı. Vatandaşlığına sahip olduğu ABD’nin baş sponsorluğunda İsrail’in bugüne kadar gelmiş geçmiş bütün zalimleri geride bırakan zulümlerini protesto etmek için Filistin’e gelerek tamamen sivil bir eylemde bulundu. Rachel Corrie gibi Uluslararası Dayanışma Hareketi’nin (ISM) mensubuydu. Rachel, bundan tam 21 yıl önce İsrail buldozeri tarafından ezilerek katledilirken Ayşenur’u oturduğu zeytin ağacının altında, başına nişan alan bir İsrail keskin nişancısı öldürdü. Keskin nişancı mutluluktan yerinde zıpladı. Son 21 yılında İsrail’in zalimliğinden hiçbir şey kaybetmemesini kutladı. Corrie’nin ailesi, ABD’de ve İsrail’de açtıkları davaları kaybetti çünkü “Corrie tehlikeden kaçınabilirdi”. Ayşenur da Rachel gibi kalbinin sesini dinlemiş Filistin’e gitmişti. İstese o da ölümden kaçınabilirdi. Halbuki Filistin’de ölümden kaçınılabilir ama kaçılamaz! Ayağında pembe patenleri olan çocuklar bile vurulurken… Filistin’de yaşamanın tabiatı böyle. Ayşenur’un ölümünü farklı kılan, “beyazlar”ın yüksek standartlarında yaşarken insanlık onuru daha fazla ayaklar altına alınmasın diye yaptığı seçim! 

Sevgili Ayşenur, sen bizim Doğu’ya dair kaybetmeye başladığımız inancımızı tazeliyorsun. Sen insanlığımızın oraya buraya sapa sapa ama eninde sonunda menzile doğru ilerleyen yolculuğunun sembolüsün. Sen insanın, içine doğarak değil, seçerek de doğruyu bulabileceğinin en güzel göstergesisin. Sen insanın içindeki “doğu”nun o batıda da yetişse eninde sonunda açığa çıktığının ve güneşi doğurmaya muktedir olduğunun ispatısın. Sen, başka başka mıknatıslar yüzünden doğusunu batısını şaşıran kalplerin doğruyu gösteren sağlam pusulasısın. Eğer iznin olursa arkandan hiç olmazsa bir gıyabi cenaze namazı kılalım. Sen kalbindeki doğudan güneşi doğurarak Rabbine giderken biz senin bu kutlu yolculuğuna yüreklerimizden mahcup bir dua bırakalım.

https://hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-sevgili-aysenur-musaaden-olursa-4302

Esra Özer Duru, Ankara, 11 Eylül 2024. 

SCHRODİNGER’İN GAZZELİ KEDİSİ

“Schrödinger’in Kedisi”; kuantum mekaniğinin temel dalga denklemi problemlerinin günlük nesnelere uygulanışını ele alan meşhur bir fizik kuramıdır. Kuramı 1935’te Avusturyalı fizikçi Erwin Schrödinger yazmıştır. Düşünsel deneyde; canlı ve sağlıklı bir kedi, küçük bir şişe zehir ve radyoaktif bir kaynakla kapalı bir kutuya bırakılır. Radyoaktif kaynağın bir saat içinde ışıma ihtimali ışımama ihtimaline eşittir. Kaynak ışırsa içerideki sensör radyoaktiflik algılayacak, şişeyi kıracak mekanizmayı çalıştıracak ve zehir kediyi öldürecektir; ışımazsa sensör herhangi bir radyoaktivite algılamadığı için mekanizmayı çalıştırmayacak ve kedi zehirlenmediğinden canlı kalacaktır. Burada en önemli rol gözlemcinin/şahidin rolüdür. Çünkü gözlemci kutuya bakana kadar kedi hem ölü hem diridir. Başka bir deyişle gözlemci, ölüme ya da hayata şahit olacaktır. Kutuya bir kez bakıldığında ise biri dışında tüm ihtimaller ortadan kalkar.

Kuramın, ihtimallerin çokluğuna dayanarak sonuçların çeşitliliğine yaptığı vurgu, onu ileriki yıllarda siyaset, edebiyat, müzik, sinema, dizi, video oyunu, çizgi roman gibi alanlarda popüler kılar. Ayrıca Schrödinger’in Kedisi fizik kuramı olmasına rağmen bu bilimin ötesine geçerek felsefi bir tartışmaya da ilham kaynağı olur. Buna göre, bir “gerçeklik”, biz onu gözlemlediğimiz sürece vardır. Halbuki gerçek hayatta, gözlemlenen olay, onu gözlemleyenlerden bağımsız olarak kendi oluşturduğu koşullarda varlığını sürdürür.

Bir süredir İsrail’in Gazze’de işlediği suçlar, Gazzelilere uyguladığı soykırım günlük gündemimizde gerektiği kadar yer almıyor. Bu da haliyle zulmün, acının, dökülen kanın azaldığı yönünde bir zanna sebep oluyor. Aslında bu göz aldanması (illüzyon) zulüm azaldığı için değil, biz Gazze’ye daha az baktığımız için ortaya çıkıyor. Hatta bakmadığımız için görmediğimiz ya da zulüm bitti zannettiğimiz birçok coğrafya mevcut. Bu da insanın aklına “acının algısal bir hiyerarşisi mi var?” sorusunu getiriyor. Bir zulüm coğrafyasına bakışımızın derinliğini; zalimin kim olduğu, zulüm görenlerle tarihsel, kültürel, dini hatta mezhebî bağımız ve coğrafi yakınlığımız belirliyor. Öyle ki değişik bölgelerde çekilen acılar, gündemlerde kendilerine ölü, yaralı, mülteci, mağdur sayılarının çokluğuna/azlığına göre yer buluyor. Dünyanın soykırım karnesinde, aylardır acılar içindeki Gazze’yle birlikte başka soykırımlar da listeleniyor.

Sudan:

Sudan yıllardır diktatörlük, darbe ve iç savaş yüzünden acı çekiyor. 25 milyon Sudanlı, acil insani yardıma muhtaç. 9 milyon insan evini terk etmiş. Sudan’da kimin kimi öldürdüğü bile belli olmayan Darfur olayları sırasında 200 binden fazla insan hayatını kaybetmiş. Son bir yıl içinde de 16 bin kişi daha ölmüş. Kitlesel ölümlere yol açacak büyük bir açlık krizinin gölgesi ise çoktan ülkeye düşmüş durumda.

Doğu Türkistan:

Uygur Türkleri, yurtları Doğu Türkistan’da 1950’lerden beri Çin’in sistemli soykırımına maruz kalıyor. Çok sayıda Müslüman Uygur Türkü, gizli gözaltı kamplarında tutuluyor ve birçoğundan haber bile alınamıyor. Çin, Uygurları, bölgeden, tarihten kazımak, hiç yaşamamış gibi gösterebilmek için akıl almaz zalimlikler yapıyor, camileri yıkıp tahrip ediyor, Uygur mezarlıklarını yok ediyor, sağ kalanların soy bağlarını ortadan kaldırıyor.

Arakan:

“Dünyanın en çok zulüm gören azınlığı” olan Müslüman Arakan halkı, Budist Myanmar hükümeti tarafından 1970’lerden beri soykırıma tabi tutuluyor. 1 milyondan fazla Arakanlı ülkesini terk etmek zorunda kalmış. Çoğu Bangladeş’teki mülteci kamplarında hayat mücadelesi veriyor. Myanmar hükümetinin inkârına ve ağır sansürüne rağmen, zulüm kayıt altına alınmış durumda. 2016’dan beri 24 bin Arakanlı öldürülmüş. 18 bin kadın ve kız çocuğu tecavüze uğramış, 116 bin Arakanlı dövülmüş, 36 bin Arakanlı yakılmış.

Kongo:

Afrika’nın ortasında verimli elmas, altın, bakır, kobalt, koltan madenlerine sahip Kongo’da çok uzun zamandır yerli halklar arasında “iç savaş” yaşanıyor. 1998-2008 arasındaki on yıllık dönemde 5.4 milyon insanın öldüğü 5 milyon insanın da yerinden edildiği Kongo, en çok ihmal edilen mülteci krizine sahne oluyor. 120 isyancı grup, çeşitli yoğunluklarda birbirleriyle ve yönetimle sürekli çatışma halinde. Kongo halkı açlık, şiddet, ayrımcılık, fakirlik, yolsuzluktan oluşan bir zulüm ikliminde yaşamak zorunda. Şiddet o kadar korkunç ki, isyancı gruplar küçük yaşlardaki çocukları savaştırmaktan çekinmiyor.[1]

Şahitlik meselesi

İnsanlığın hali pür melaline bakınca önümüzde kutulara kapatılmış çok sayıda “kedi” bulunuyor. Ne kadar anlamazdan gelirsek gelelim gözlemci olarak ölüme şahit olup duruyoruz. Acıların hiyerarşisi mi var yoksa çoktan yazıldığımız şahitlikten mi kaçınıyoruz bilinmez ama dünyanın dört bir tarafında zulüm var, bizim önlemeye gücümüz yetmiyor, acziyetimizle sınanıp duruyoruz. Sessizliğimiz zalimlere cesaret veriyor.[2]

Esra Özer Duru, Ankara, 13.07.2024.

---

[1] Bunun için Kongo’da değil, başka bir Afrika ülkesi Sierra Leone’de geçen Kanlı Elmas filmini izlemenizi önerebiliriz.

[2] https://www.hertaraf.com/koseyazisi-esra-duru-schrodinger-in-gazzeli-kedisi-4226 

GAZZE'NİN HAKKI

Uluslararası sözleşmelerde, kanun metinlerinde “temel hak ve özgürlükler”in kavramsal tanımları yapılır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi de böyledir. İşgal “devlet”inin kurulmasından sadece yirmi hafta sonra kabul edildiğinden beri insan hakları için temel referans metni olan 30 maddelik beyannamedeki tanımları okuduğunuzda bunların günlük hayatta neye tekabül ettiklerinden çok genel çerçeveyi görürsünüz. Halbuki anlamak ve hissetmek için detaya ihtiyaç vardır.

Detaylar…

Sırtınızı yaslayacak bir duvarınız, başınızın üstünde bir çatınız olması haktır.

Tepenize bombaların yağmasından korkmadan, gecenin, drone sesleriyle işgal edilmemiş sessizliğine uykunuzla teslim olup uyuyabilmek haktır.

Aynı yatakta uyuduğunuz kardeşinize korkudan değil, muhabbetten sarılmak haktır. 

Okula gitmek, okuldan dönünce evinizi ayakta ve ailenizi sağ bulacağınızı bilmek haktır.

İçmek ve yıkanmak için temiz su bulmak haktır.

Çocuklara bez, yetişkinlere ped bulmak haktır.

Bütün ihtiyaçlarınızı pazarlardan, marketlerden uygun bir bedel karşılığında temin etmek haktır.

Mahalleliyle camiye vakit namaza ya da haftalık ayin için kiliseye gitmek haktır. Siz oradayken ibadethanenizin başınıza yıkılmayacağını, bir sonraki ibadet için orada olacağını bilmek haktır.

Hastanızı; yakılacağından, basılacağından, patlatılacağından korkmadan hastaneye götürmek, ziyarete gitmek haktır.

Doktorunuzu; biraz sonra öleceğinden, can güvenliği olmadığı için gitmek zorunda kalacağından endişe duymadan değiştirebilmek haktır.

Defnedecek bir cenazenizin olması ve şehirde her yerin mezarlığa dönüşmesi değil de belli bir mezarlığınızın bulunması haktır.

Aynı gün ailenizden, komşularınızdan onlarca insanı bombardımanda kaybetmek ve onların arkasından gözyaşı dahi dökmeye vakit bulamamak değil, hayatın akışında sırası geldiği için kaybettiğiniz yakınınızın matemini tutabilmek haktır.

Şehir içinde; bulunduğunuz yerin bombalanacağı küçük el ilanlarıyla bildirildiği ya da sürekli tehdit altında olduğunuz için değil de piknik yapmak, bir dostu ziyaret etmek, ders çalışmak amacıyla kütüphaneye gitmek için canınız hangi ulaşım aracını istiyorsa onunla yer değiştirmek haktır.

Siz çıktıktan sonra evinizin, evde sakladığınız kıymetli eşyalarınızın, mahremiyetinizin talan edilmeyeceğinden emin olmak, o eve geri dönebileceğinizi bilerek anahtarınızı çantanıza atmak haktır.

Sıra arkadaşlarınızın cenaze namazlarına katılmak değil, hep birlikte mezuniyete katılmak haktır.

Çocuk halinizle yaşadığınız kötülükleri dünyaya duyurmak için değil, eğlenmek için video çekmek haktır.  

Yanınıza yükte hafif pahada ağır ne varsa almaya çalışmak yerine sadece gün içinde ihtiyacınız olan şeyleri almak haktır.

Saçlarınızı bakamadığınız için değil, canınız kestirmek istediği için kestirmek haktır.

Şehrinizi yıllar boyunca aralıklarla yeniden inşa etmek zorunda kalmak değil, kadim bir uygarlığın yadigârlarına sahip çıkmak haktır.

Çöplerinizin toplanması haktır.

Çağırdığınız ambulansın bir saldırıya uğramadan size ulaşması haktır.

Düğmeye bastığınızda elektrik, ocağı çevirdiğinizde gaz bulmak haktır.

Evladınızın parçalarını toplamak yerine, sağa sola dağıttığı oyuncakları o uyurken sevgiyle toplamak haktır.

Babanızın ekmek aldıktan sonra eve geleceğini bilmek haktır.

Eve yiyecek bir şeyler getirmek için değil, yaramazlık yapmak için sokak sokak dolaşmak haktır.

Bir saatliğine baktığınız kardeşinizi annenize teslim ettiğinizde oyuna dönebileceğinizi bilmek haktır.

Yaşadığınız acılar karşısında komşu ve dost ülkelerin yardımını ummak, yardım etmeyenlere sitem etmek haktır.

Düşmanınızın dahi saygı duyabileceği hukuki/insani bir sınır olduğunu bilmek haktır.[1]

Esra Özer Duru, Ankara. 28 Mayıs 2024.

 

---

[1] https://hertaraf.com/koseyazisi-gazze-nin-hakki-4175